یاقوت سرخ

بجستان در ايينه مطبوعات

خشکسالی حاد در ۵ شهرستان تأیید شد
ساعت ٥:٢٦ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ۱۳۸۸/٤/٢٥  کلمات کلیدی:
تداوم ۱۲ ساله قهر طبیعت در خراسان رضوی
خراسان ٣١/٣/٨٨  

با وجود آن همه بارندگی در فروردین و اوایل اردیبهشت ماه، هنوز بخش هایی از جنوب خراسان رضوی با خشکسالی مواجه است. گروه اعزامی خراسان که به نقاط جنوبی استان سفر کرده بود، خشکسالی در جنوب شهرستان مه ولات، بخش یونسی و شهرستان بجستان، بخش کاخک و شهرستان گناباد را از نزدیک شاهد بود.در این مناطق دام داران مرتعی برای تعلیف دام ها ندارند و زارعان دسترنجی از کشت دیم ندارند، کشت بهاره را هم به مدد آبیاری چاه موتورها تا حدودی سبز نگه داشته اند.مردم و مسئولان این مناطق با اشاره به پایین بودن آمار بارش ها در سال زراعی جاری، نگران روزهای گرم پیش رو هستند.

 

ادعای مسئولان محلی
فرماندار مه ولات وزش باد و توفان و هجوم شن های روان را تهدیدی جدی برای کشاورزی این شهرستان می داند و خشکسالی را عامل فقر مراتع بیان می کند. «حاجی عرب» مدعی است، اگرچه بارش بهاری در این شهرستان رضایت بخش بوده ولی در زمستان سال قبل میزان بارندگی در این منطقه ناچیز بوده است.فرماندار بجستان نیز به گزارشگر ما می گوید: در حالی که بهار امسال در بیشتر نقاط بارندگی ها بیش از میانگین بوده ولی شهرستان بجستان هم چنان دچار خشکسالی است و بخش یونسی فاصله زیادی تا رسیدن به شرایط معمولی دارد. «غلامرضا کافی» می افزاید: در این شهرستان طی سال جاری ۸۰ میلی متر بارندگی ثبت شده که رقم بسیار کمی در قیاس با شرایط نرمال است.امام جمعه بجستان نیز با تأیید خشکسالی، خواستار توجه جدی مسئولان استان به رفع مشکلات کشاورزان و دام داران این شهرستان شد.

 امام جمعه کاخک نیز استمرار خشکسالی را در این منطقه نگران کننده ارزیابی می کند و می گوید: تداوم خشکسالی ۱۲ ساله در این بخش، روحیه یاس و ناامیدی را در سطح روستاها حاکم کرده است و جلوگیری از مهاجرت روستاییان، توجه و کمک های مالی مسئولان استان را می طلبد.بخشدار کاخک نیز به گزارشگران ما می گوید: بارندگی این بخش در ۶ ماه دوم سال قبل ۱۰۰ میلی متر بود. که نسبت به میانگین سالانه که ۲۵۰ میلی متر است، کاهش ۱۵۰ میلی متری را شاهد هستیم. «عاشوری» می افزاید: امسال بعد از عید نوروز در حد ۶۰ میلی متر بارندگی داشته ایم و بارش ۱۶۰ میلی متری سال زراعی جاری در کاخک در مناطق دشت و پایین دست بسیار کم بوده است و تداوم خشکسالی مشکلات فراوانی را برای اهالی این بخش فراهم کرده است.فرماندار گناباد نیز با بیان این که بارندگی در فروردین و اردیبهشت امسال از معدل ادواری بهتر بوده ولی در مقایسه با دوره آماری بارندگی شهرستان کمتر بوده است، می گوید: در استان شرایط خشکسالی گناباد به مراتب شدیدتر است و مستندات لازم را به مسئولان استانی ارائه کرده ایم. «صفایی» می گوید: در حوزه کشاورزی، آبدهی قنات ها، دام داری، تأمین آب شرب روستاها، منابع طبیعی و محیط زیست به دلیل آثار مخرب خشکسالی با چالش های جدی مواجه هستیم.آری خشکسالی در این نقاط وارد دوازدهمین سال شده است و باید فکری کرد.

 

 

نبود کشت پاییزه

کاهش نزولات جوی در پاییز ۸۷ به وقوع خشکسالی در قسمت های زیادی از خراسان رضوی منجر شد. خشکسالی های گذشته و کمبود رطوبت خاک مانع رشد و رویش محصولات پاییزه و به خصوص غلات دیم در فصل کاشت شد.یکی از کارشناسان هواشناسی خراسان رضوی در تشریح شاخص خشکسالی و شرایط استان به استناد گزارش تهیه شده در سازمان هواشناسی می گوید: در مهرماه ۸۷ بیش از نیمی از استان با خشکسالی خفیف مواجه بوده است اما در آبان ماه تقریبا شرایط نرمالی در استان حاکم شد و در آذرماه نیز قسمت های شمالی و جنوبی خراسان رضوی دارای شرایط خشکسالی خفیف و قسمت های مرکزی استان دارای شرایط نرمال بوده است.هم چنین در نواحی شرقی استان شرایط نرمال بوده است. در بهمن ۸۷ نیز تایباد، فریمان، خواف، گناباد و بردسکن با خشکسالی متوسط و خفیف مواجه بوده است. این گزارش حاکی است که در اسفند ماه سال گذشته در بیشتر نقاط استان، شرایط نرمال بوده ولی در شهرستان سبزوار خشکسالی متوسط و در قسمت هایی از شهرستان های نیشابور، سرخس و گناباد خشکسالی خفیف حاکم بوده است. محاسبات شاخص SPI در سه ماهه زمستان ۸۷ حاکی از وقوع خشکسالی متوسط درنواحی جنوبی استان و وجود شرایط نرمال در مرکز و شمال استان بوده است.کارشناس هواشناسی تأکید می کند: محاسبه شاخص خشکسالی با گام زمانی ۱۲ ماهه برای سال ۸۷ حاکی از وقوع خشکسالی شدید و متوسط در تمام نقاط خراسان رضوی بوده است و نواحی جنوبی و شمالی استان به ویژه گناباد با خشکسالی حاد و شهرستان های خواف، جنوب تربت حیدریه، درگز و سرخس با خشکسالی شدید مواجه بوده و در دیگر نواحی استان شدت خشکسالی متوسط برآورد شده است.

 

 

بارش بهاره

بارش های مناسب فروردین ۸۸ باعث وقوع ترسالی در بیشتر نقاط استان به ویژه مناطق شرقی و مرکزی شد که رخداد این پدیده در دوره آماری کم نظیر بود. اما تأکید بر این مسئله ضروری است که وقوع ترسالی یک ماهه نمی تواند اثر خشکسالی یک ساله را برطرف و خنثی کند.مدیرکل هواشناسی خراسان رضوی در این باره می گوید: در اردیبهشت ماه امسال بیشتر نقاط استان از شرایط نرمالی برخوردار بوده و تنها در بخش غربی شهرستان سبزوار خشکسالی متوسط رخ داده است. مهندس «قطره سامانی» می افزاید: بارش های فراوان فروردین باعث شد تا شاخص ۸ ماهه SPI (مهر ۸۷ تا اردیبهشت ۸۸) در بیشتر نقاط استان شرایط نرمال را نمایش دهد و تنها شهرستان گناباد در معرض خشکسالی خفیف بوده است. به گفته وی جمع بندی های کارشناسان نشان می دهد که بارندگی های فراوان فروردین ۸۸ باعث شده است که شاخص SPI در ۸ ماهه نخست سال زراعی جاری شرایط نرمال را برای استان نشان دهد؛ اما اهمیت نقش پراکنش بارش را نباید در محاسبه ها نادیده گرفت. وی تأکید می کند: ترسالی یک ماهه نمی تواند آثار خشکسالی یک ساله را برطرف کند، خشکسالی رخ داده در فصل کاشت تأثیر نامطلوبی بر رویش مزارع داشته است و ترسالی های بعدی یا نرمال شدن شرایط هم سبب بهبود این وضعیت نمی شود.به گفته وی متوسط دمای سال جاری استان تا ۲۸ خرداد ماه نسبت به مدت مشابه سال قبل یک درجه سانتی گراد افزایش داشته است. وی می افزاید: متوسط دمای سال جاری استان تاکنون نسبت به مدت مشابه دوره آماری (۳۰ ساله) نیز حدود ۲/۰ درجه سانتی گراد افزایش داشته است و امسال تابستان گرمتری پیش رو داریم.

 

 

روان آب ها در استان

به علت کاهش نزولات جوی در فصول پاییز و زمستان سال آبی جاری (۸۸-۸۷) شاهد کاهش قابل ملاحظه روان آب رودخانه های استان بوده ایم. کارشناس شرکت آب منطقه ای خراسان رضوی می گوید: در ماه های اخیر حجم روان آب بیشتر ایستگاه های هیدرومتری منتخب استان تا حدودی افزایش یافته است؛ اگر چه این حجم نسبت به متوسط دوره آماری کاهش پیدا کرده است. به گفته وی بررسی آمار و اطلاعات موجود تا ۲۷ اردیبهشت ماه امسال نشان می دهد که حجم روان آب رودخانه های استان در سال آبی جاری نسبت به سال گذشته ۴۶ درصد افزایش داشته ولی نسبت به متوسط دراز مدت معادل ۴۴ درصد کاهش یافته است.به گفته وی در حوضه قره قوم ایستگاه هیدرومتری باغ عباس در رودخانه فریمان ۵/۶۲ درصد، دو آب در جام رود ۹/۴۵درصد، موشنگ در رودخانه فریزی ۱/۵۰ درصد، کرتیان در رودخانه طرق ۵/۵۶ درصد، پل خاتون در کشف رود ۲/۱۳ درصد، چهچهه ۶۶ درصد، محمدتقی بیک در درونگر ۹/۱۵ درصد و قره سو در دربند کلات ۷۲ درصد، نسبت به متوسط کاهش روان آب داشته است. البته در مقایسه با سال قبل جز رودخانه های درونگر و دربند کلات دیگر رودخانه ها افزایش حجم روان آب داشته است.در حوزه کویر مرکزی نیز ایستگاه های هیدرومتری اریه در رودخانه بار ۷/۵۱ درصد، دیزباد ۲/۷۱ درصد، صبی در رودخانه کال سالار ۹/۳۸ درصد و ایرج آباد دررودخانه ششطراز ۴/۷۰ درصد کاهش روان آب نسبت به متوسط داشته است.دست اندرکاران مدیریت مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقه ای خراسان رضوی نیز بر اساس آمار و اطلاعات جدول مقایسه بارندگی ایستگاه های مبنا از اول مهر ۸۷ تا ۱۷ خرداد ماه سال جاری، وضعیت ایستگاه های گناباد و جنت آباد جنگل را خشکسالی ضعیف اعلام کردند. بر اساس این گزارش متوسط بارندگی استان بر اساس نقشه همباران در ۱۵ ایستگاه مبنای شرکت آب منطقه ای استان ۴/۲۴۴ میلی متر طی این سال زراعی بوده، در حالی که بارندگی سال گذشته این ایستگاه ها ۱۱۵ میلی متر ثبت شده است.

 

 

هشدار یک مسئول

مدیر کل دفتر بازسازی و حوادث غیرمترقبه استانداری خراسان رضوی با یادآوری موفقیت دولت در مهار بحران خشکسالی در سال گذشته، درخصوص تداوم این پدیده و پیامدهای ناشی از آن هشدار داد.مهندس «جواد عرفانیان» با بیان این که برای تحلیل صحیح از وضعیت خشکسالی در سال زراعی ۴ آیتم مشخص مورد بررسی قرار می گیرد، اظهار می دارد: شاخص بارش و دما(هواشناسی)، شاخص  هیدرولیکی، شاخص خشکسالی کشاورزی و شاخص خشکسالی اقتصادی و اجتماعی این ۴ آیتم را تشکیل می دهد.وی ادامه می دهد: شاخص هواشناسی بر اساس شاخص SPI محاسبه می شود و شاخص هیدرولیکی میزان روان آب ها را نشان می دهد که شاخص خشکسالی کشاورزی نیز تاثیر خشکسالی را بر فعالیت های بخش کشاورزی و شاخص خشکسالی اقتصادی و اجتماعی آثار خشکسالی بر وضعیت و معیشت مردم را مورد محاسبه قرار می دهد؛ به منظور دقت و صحت محاسبات آماری در خصوص خشکسالی باید این ۴ شاخص هم زمان مورد مطالعه قرار گیرد.وی با اشاره به بارش های قابل توجه در سال زراعی جاری به ویژه فروردین و اردیبهشت ماه می گوید: اگرچه این میزان بارندگی آثار مثبتی بر جای گذاشته است و در مقایسه با بحران خشکسالی سال قبل وضعیت مناسب تری دیده می شود، اما نگرانی قابل توجهی در مورد تداوم خشکسالی و پیامدهای آن در سال جاری وجود دارد.مدیر کل بازسازی و حوادث غیرمترقبه استانداری خراسان رضوی به کاهش نزولات جوی در پاییز سال ۸۷ و وقوع خشکسالی در بخش های وسیعی از استان اشاره می کند و می افزاید: خشکسالی گذشته و کمبود رطوبت خاک مانع رشد و رویش محصولات کشاورزی به خصوص غلات دیم شد و خسارات قابل توجهی در کشت دیم استان وارد کرد.عرفانیان با بیان این که بررسی شاخص SPI در سه ماهه پاییز سال گذشته از وقوع خشکسالی شدید در شهرستان درگز حکایت دارد، می گوید: بر اساس این بررسی ها در نواحی شمالی خراسان رضوی به ویژه قوچان خشکسالی متوسط وجود دارد.به گفته وی بر اساس شاخص SPI محاسبه شده در دی ماه سال گذشته نیز، نیمه غربی خراسان رضوی به ویژه شهرستان های چناران، نیشابور، سبزوار و گناباد دچار خشکسالی شدید و کاشمر، بردسکن، سبزوار، جنوب تربت حیدریه و دیگر نواحی استان دچار خشکسالی متوسط است.مدیر کل بازسازی و حوادث غیرمترقبه استانداری خراسان رضوی می افزاید: به طور کلی بر اساس شاخص SPI در سال ۸۷ نتیجه می گیریم در تمام نقاط استان خشکسالی شدید و متوسط وجود دارد و نواحی جنوبی و شمالی استان به ویژه گناباد، خواف، درگز، سرخس و جنوب تربت حیدریه دچار خشکسالی حاد می باشد.عرفانیان به بررسی های شاخص هیدرولیکی در خراسان رضوی اشاره می کند و می گوید: در حجم روان آب رودخانه های خراسان رضوی در سال آبی جاری نسبت به متوسط درازمدت، ۴۴ درصد کاهش داشته است.به گفته وی اطلاعات ثبت شده در ۱۲ ایستگاه، هیدرومتری در حوضه های آبریز قره قوم و کویر مرکزی، حجم میزان کمتر از متوسط دبی دوره آماری می باشد.مدیر کل بازسازی و حوادث غیر مترقبه استانداری خراسان رضوی با اشاره به ظرفیت یک هزار و ۵۰۰ میلیون متر مکعبی ۱۴ سد موجود در استان می گوید: با توجه به حجم آبی ۵۷۴ میلیون متر مکعبی این سدها از سال آبی گذشته، تا پایان اردیبهشت ماه سال جاری ۵۰۰ میلیون متر مکعب کسری ذخیره آب در سدهای خراسان رضوی وجود داشته است.عرفانیان در خصوص وضعیت آب شرب شهری به استثنا مشهد اظهار می دارد: خشکسالی کم سابقه در سطح خراسان رضوی طی ۱۱ سال اخیر به ویژه سال زراعی گذشته، باعث افت سطح آب سفره های زیرزمینی و افت شدید آب دهی منابع آب شرب شده است.

 

 

اقدامات ویژه

وی می گوید: با وجود تلاش های موثری که برای تامین آب شرب شهری به ویژه طی سال گذشته انجام گرفت، متاسفانه طی ۵ سال اخیر ۲ هزار و ۴۲۰ لیتر بر ثانیه از توان آب دهی چاه های مورد استفاده کاسته شده است.به گفته مدیر کل بازسازی حوادث غیر مترقبه استانداری خراسان رضوی، با توجه به شرایط منابع آب شرب استان برای پیش گیری از بحران کم آبی و حفظ شرایط موجود باید سالانه حدود ۷۸۴ لیتر بر ثانیه به ظرفیت آب شرب شهری استان افزوده شود.مشهد نیز به دلیل خشکسالی های پیاپی با افت شدید کمی و کیفی آب دهی چاه ها و قنات ها و چشمه ها و سدها مواجه شد به گونه ای که در سال گذشته حدود یک هزار و ۷۱۹ لیتر بر ثانیه کاهش آب دهی داشته است.وی درباره وضعیت آب شرب روستایی در خراسان رضوی می گوید: در سال گذشته ۲۹۸ منبع تامین آب با کاهش آب دهی مواجه شد که به کاهش یک هزار و ۲۰۰ لیتر بر ثانیه ای در حوزه آب روستایی انجامید.مدیر کل بازسازی و حوادث غیرمترقبه استانداری خراسان رضوی با اشاره به بحران کمی و کیفی آب شرب در روستاهای استان می گوید: ضمن این که کاهش آب دهی ۴۰۰ لیتر بر ثانیه ای طی سال های گذشته در مناطق روستایی به قوت خود باقی است، بارندگی های اخیر نیز تاثیر چندانی در حل مسئله آب شرب روستایی نداشته است.عرفانیان ادامه می دهد: در حال حاضر ۲۲۰ منبع آبی روستایی دچار تغییر کیفیت شده و بخش زیادی از آن از مدار بهره برداری خارج شده است و افت سطح آب های زیر زمینی و کاهش روان آب ها برای تزریق به منابع به جایی رسیده است که هر سال شاهد افت شدید این منابع هستیم.وی به کاهش عمق چاه ها در مناطق روستایی اشاره می کند و می گوید: علاوه بر کاهش عمق که در گناباد به ۳۰۰ متر هم رسیده است، بیش از ۵۰ درصد از شبکه آب رسانی در روستاها عمر بیش از حد استاندارد دارد و فرسوده است که این امر موجب هدر رفت ۴۰ درصدی آب تولیدی در این مناطق می شود.